‘Luister naar je gevoel.’ Het klinkt zo eenvoudig. Maar hoe doe je dat eigenlijk? Misschien voel je van alles, maar weet je niet wat het betekent. Of probeer je wat te voelen en merk je juist helemaal niets. Leren luisteren naar je gevoel begint niet met het vinden van het juiste antwoord, maar met opmerken wat er in je gebeurt.

Het gaat om het opmerken van iets als onrust of juist de leegte of vlakheid van het niet voelen. Het kan in een kriebel in je buik zitten of een pijntje zijn dat je ineens in je schouder opmerkt. Of je voelt iets bij je keel, alsof je moeilijker kan ademen. Het kan in van alles zitten en het is vaak vaag. Je hoofd wil misschien weten wat het betekent, maar zover is het (nog) niet.

Wat betekent luisteren naar je gevoel eigenlijk?

Luisteren naar je gevoel begint bijna altijd met pauzeren. Soms is een gevoel zo aanwezig dat je er niet omheen kunt. Ook dan is pauzeren een goede eerste stap. Ik vertel je graag waarom dat helpt.

Het is een misverstand om te denken dat luisteren naar je gevoel automatisch betekent doen wat je gevoel zegt.

Zoals met Dewi, een cliënt in een lastige situatie. Ze zei – bijna per ongeluk – dat ze wilde stoppen met haar baan. Meteen kwam daar een verontschuldiging en verklaring overheen. “Dat kan natuurlijk niet, en het is nu even lastig maar dat is over een tijdje weer anders.”

Ik hielp haar door voor te stellen om dat gevoel “ik wil stoppen met werken” er even te laten zijn. Een pauze in te lassen en het niet meteen weg te stoppen. Maar er ook geen consequenties aan te verbinden. Er volgde meteen een diepe zucht en ze merkte dat de onrust in haar lijf wegzakte. Dat is naar je gevoel luisteren.

Luisteren naar je gevoel betekent dus eigenlijk ruimte maken voor je gevoel. Het begint met pauzeren om te kunnen opmerken: wat gebeurt er eigenlijk in mij?

Luisteren naar je gevoel betekent niet dat je ieder gevoel hoeft te volgen. Het betekent dat je nieuwsgierig leert te zijn naar wat er vanbinnen gebeurt, zonder meteen op zoek te gaan naar wat het je probeert te vertellen.

Waarom is luisteren naar je gevoel soms zo moeilijk?

Of nu je veel of weinig voelt, het is voor de meesten van ons niet makkelijk om die ruimte te maken om naar ons gevoel te luisteren. Vaak zijn we op zoek naar dé betekenis en meestal is er niet zo’n duidelijke boodschap. Of het is een boodschap die we liever niet horen.

Sommige gevoelens zijn ongemakkelijk of hebben we ooit geleerd als ongewenst te zien, zoals je moe voelen, jaloezie of boos zijn. Je hoofd kan dan razendsnel inspringen: verklaren waarom je je zo voelt, relativeren, oplossen of bedenken wat je ermee moet. Heel behulpzaam bedoeld — maar daardoor raak je steeds verder verwijderd van wat je vanbinnen ervaart.

Of er komt iets als ‘ik voel dat dit nooit gaat lukken’ als je jezelf vraagt wat je voelt. Dat klinkt als een gevoel, maar bevat vooral een gedachte of overtuiging. Daaronder kan bijvoorbeeld spanning, onzekerheid of iets veel moeilijker benoembaars zitten.

We noemen dat ervan weg: er is veel afstand tot wat je voelt. Misschien merk je vooral dat je hoofd heel actief is: piekeren, analyseren of oplossingen bedenken. Soms is dat een manier geworden om niet te hoeven voelen. Hoe dan ook is het vanuit deze positie lastig om op te merken wat er vanbinnen gebeurt.

Het kan ook zijn dat je juist enorm veel voelt, alsof een gevoel je helemaal overspoelt. Dat noemen we erin. Je kent het misschien als je je irriteert aan iets of iemand. Je bént geïrriteerd, nerveus, verdrietig of nog iets anders. Je bent geïdentificeerd met het gevoel en daarmee is het ook in deze situatie lastig om te luisteren: er is weinig ruimte. Je zit er middenin.

Soms past het niet zo duidelijk in een van beide. Je weet bijvoorbeeld niet wat je voelt, maar merkt wel sterke signalen van je lichaam op: een hoge hartslag, een verandering in je ademhaling of een vreemd gevoel rond je borst. Je hoeft er geen woorden bij te hebben om op te merken dat er iets gebeurt. Ook dan kan het lastig zijn om er met wat ruimte bij te blijven.

Allemaal redenen waarom het vaak niet zo eenvoudig is om  ‘gewoon even te voelen’.

En als jij net zo bent als ik, dan voel je in de ene situatie heel veel en op een ander moment juist niets. Het kan per keer verschillen en ondertussen begrijp jij er steeds minder van.

Om naar je gevoel te kunnen luisteren, helpt het als je er niet helemaal in zit, maar er ook niet van weg bent. Je bent op zoek naar een derde positie: erbij zijn. Je merkt op wat er in je gebeurt, terwijl er tegelijkertijd genoeg ruimte is om er nieuwsgierig naar te kunnen luisteren. Niet zoekend naar een betekenis maar ruimte maken voor wat er wél is.

Je lichaam kan je helpen om beter naar je gevoel te luisteren

Eerder benoemde ik al dat pauzeren je kan helpen om beter naar je gevoel te luisteren. Door te vertragen en je aandacht bewust naar je lichaam te brengen, krijgt wat je lichamelijk ervaart wat meer ruimte naast al die gedachten. Je hoofd hoeft daarbij niet stil te worden.

Als je juist heel veel voelt, helpt pauzeren ook. Het maakt je meer bewust van je lichaam en daarmee kan er meer ruimte ontstaan. Daarmee bedoel ik niet dat je gevoelens nog groter worden. Ze worden daarmee vaak wat milder. 

Het herkennen van de signalen van je lichaam is een tussenstap om die ruimte te maken voor je gevoelens.

Je hoofd mag ook meedoen. Die heb je namelijk nodig om te beschrijven wat je opmerkt in je lichaam. Een gespannen keel, druk op je borst, onrust in je buik of juist een gevoel van ruimte.

En soms heb je er geen woorden voor, maar maken je handen of vingers als vanzelf een beweging die past bij wat je vanbinnen ervaart. Het herkennen van lichaamssignalen helpt je om ruimte te maken voor wat je voelt.

Zo kan er iets van ‘erbij zijn’ ontstaan: Jij bent er én er is iets in jou dat …. voelt.

Je kunt dat begroeten of bijvoorbeeld je hand erop leggen en er zo even aandacht aan geven. Zonder op zoek te gaan naar wat het misschien kan betekenen. Dat activeert namelijk je hoofd weer.

Hoe leer je luisteren naar je gevoel?

Hoe kun je dit nu zelf oefenen? Je kunt beginnen met iets kleins.

Een kleine oefening om iets op te merken

Ken je dat? Je hoeft maar aan die ene situatie te denken en je merkt meteen wat op in je lijf.
Denk eens aan een kleine situatie uit je eigen leven. Niet iets groots, maar bijvoorbeeld dat telefoontje dat je uitstelt of iets wat gisteren gebeurde en je nog bezighoudt.

Neem even de tijd om je aandacht naar je lichaam te brengen. Voel bijvoorbeeld je voeten op de grond en merk vervolgens rustig op hoe je lichaam er op dit moment bij zit.

Denk dan opnieuw aan die situatie. Verandert er iets? Misschien merk je spanning in je buik, iets rond je keel of borst, warmte of onrust. Misschien merk je juist helemaal niets, of vooral gedachten over de situatie of over de oefening. Het hoeft niet anders te zijn dan het nu is.

Kijk of je alleen even kunt erkennen:
Er is iets in mij dat hierop reageert.

Je hoeft nog niet te weten wat het is of wat het betekent.

En dit is meteen waar een geschreven oefening zijn beperkingen heeft. Want leren luisteren naar je gevoel leer je niet alleen door de stappen te kennen. Weten wat je zou kunnen doen en het daadwerkelijk ervaren zijn twee verschillende dingen.

Wil je ervaren hoe het is als iemand je hierin begeleidt?

Tijdens mijn gratis online Focusing-oefening begeleid ik je om te vertragen, op te merken wat er in je leeft en daar met aandacht bij te zijn. Je hoeft daarvoor niet goed te kunnen voelen of precies te weten wat er in je gebeurt.

→ Bekijk de eerstvolgende Focusing-oefening

Leren luisteren naar jezelf vraagt oefening

Misschien lukte het je bij de oefening hierboven om iets op te merken. Misschien ook helemaal niet. Naar jezelf luisteren is niet altijd iets wat meteen lukt.

En het doel is ook niet dat je voortaan altijd precies weet wat je voelt, waar het vandaan komt en wat je nodig hebt. Soms blijft iets een tijdje vaag. Of merk je pas achteraf dat je eigenlijk al een tijd over een grens heen ging.

Leren luisteren naar jezelf gaat voor mij veel meer over het ontwikkelen van een andere manier van omgaan met wat er vanbinnen gebeurt. Niet meteen oplossen, verklaren of wegduwen, maar eerst opmerken: hé, er gebeurt iets in mij.

Door daarmee te oefenen ga je lichaamssignalen en gevoelens vaak eerder herkennen. Je merkt bijvoorbeeld eerder dat je onrustig wordt, dat iets je raakt of dat je lijf zich aanspant. En je leert om daar wat langer bij te blijven zonder er meteen helemaal in te verdwijnen of ervan weg te gaan.

Soms ontstaat er dan vanzelf iets meer duidelijkheid. Niet omdat je hard op zoek gaat naar een antwoord, maar juist doordat je de tijd neemt om te luisteren naar wat er al is.

Je hoeft dus niet beter te worden in voelen. Je kunt wel leren anders te luisteren naar wat je al voelt.

Wil je dit verder leren en oefenen?

Als je merkt dat je dit niet alleen wilt begrijpen, maar ook echt wilt leren en oefenen, dan is mijn programma Leren luisteren naar je lichaam daarvoor bedoeld.

In een kleine groep leer je stap voor stap om lichaamssignalen en gevoelens op te merken, er ruimte voor te maken en ermee te blijven zonder overspoeld te raken of ervan weg te gaan. Met Focusing als basis en kennis over je zenuwstelsel om beter te begrijpen wat er in jou gebeurt.

→ Lees meer over Leren luisteren naar je lichaam

Misschien kun je de komende tijd af en toe eens nieuwsgierig opmerken: wat gebeurt er eigenlijk in mij? Meer hoeft het niet te zijn.